Qazaq Expert Club ұйымының құрылыс саласындағы сарапшысы Диляра Сейтнурованың** айтуынша, бұл ипотекалық нарықтың *нарықтық модельден алыстап бара* жатқанын көрсетеді, себебі нарықтың негізгі қозғаушы күші ретінде мемлекет қалып отыр — «Отбасы банк» АҚ және «7-20-25» бағдарламалары арқылы.
«Бір жағынан, бұл бағдарламалар халықтың әртүрлі санаттары үшін тұрғын үйге қолжетімділікті арттырады. Екінші жағынан, жылжымайтын мүлік нарығындағы бағаның өсуіне әсер ететін факторға айналып отыр, — дейді сарапшы. — *Бір жыл ішінде жаңа құрылыстардың бағасы 12,7%-ға,* ал қайталама нарықтағы тұрғын үй 10,3%-ға қымбаттады».
Сонымен қатар, Сейтнурованың айтуынша, ипотекалық несиелеудегі коммерциялық банктердің үлесі 26%-ға дейін қысқарған. Бұған қазіргі ақша-несие саясаты себеп болып отыр. Базалық мөлшерлеме 18% деңгейінде және *ЖТСМ (ГЭСВ) 20% деңгейінде шектелген жағдайда,* нарықтық ипотека беру экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып отыр.
Сұраныстың өсуіне қосымша фактор ретінде зейнетақы жинақтарын пайдалану да әсер етті. 2025 жылы *БЖЗҚ-дан тұрғын үй сатып алуға 839 млрд теңге* бағытталды, бұл 87%-ға өсім көрсетті. Бұл бір жағынан сұранысты арттырса, екінші жағынан азаматтардың болашақ зейнетақы жинақтарын азайтады.
«Алайда негізгі мәселе — тұрғын үй тапшылығы. Бір адамға шаққандағы тұрғын үймен қамтамасыз ету нормасы 30 шаршы метр болса, Қазақстанда нақты көрсеткіш шамамен 24 шаршы метрді құрайды. *Жалпы тапшылық 120 млн шаршы метрге бағаланады,* ал жыл сайын тек 16–18 млн шаршы метр ғана пайдалануға беріледі.
Жеңілдетілген бағдарламалар сұранысты арттырады, бірақ ұсынысты көбейтпейді. Бұл бағаның өсуінің негізгі себебіне айналып отыр», — деп түсіндіреді сарапшы.
Сейтнурованың пікірінше, егер әкімшілік кедергілер азайтылып, жыл сайынғы тұрғын үй құрылысы 16–18 млн-нан 25–30 млн шаршы метрге дейін артса, нарық жаңа серпін алады.
«Базалық мөлшерлемені қазіргі *18%-дан 12–13%-ға* дейін төмендету жағдайды айтарлықтай жақсартар еді. Сонымен қатар, ЖТСМ бойынша қатаң шекті қайта қарау да нарыққа серпін береді, себебі қазіргі талаптар коммерциялық банктерді нарықтан ығыстырып отыр», — дейді ол.
Диляраның айтуынша, жаппай жеңілдетілген бағдарламалардың орнына көпбалалы отбасыларға, кезекте тұрған азаматтарға және депрессивті өңірлер тұрғындарына бағытталған нақты қолдау шараларына көшу қажет.
«Мемлекеттік бағдарламалар жүздеген *мың отбасының баспана алуына мүмкіндік берді.* Алайда ұсыныстың артуынсыз, инфляцияның төмендеуінсіз және нарықтық қаржыландыру дамымайынша, бұл бағдарламалар нарықтың мемлекетке тәуелділігін күшейтуі мүмкін. Мұндай жағдайда жеңілдетілген бағдарламалар уақытша қолдау шарасы емес, жүйенің тұрақты элементіне айналады», — деп қорытындылайды сарапшы.
_*Дереккөз: АФК, ҚР Ұлттық банкі, БЖЗҚ_
_**Диляра Сейтнурованың Telegram-арнасы: https://t.me/buildexpert_pro_
Ұқсас материалдар
