Қазақстан экономикасы 2025 жылы 6,5%-ға өсіп, жалпы ішкі өнім көлемі 159,6 трлн теңгеге жетті. Сонымен қатар Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, ЖІӨ-нің 15,69%-ы бақыланбайтын экономикаға тиесілі. Ақшалай есептегенде бұл шамамен 25 трлн теңге.

Бір жыл ішінде бақыланбайтын экономиканың үлесі 1,02 пайыздық тармаққа төмендеген. Бұл ретте аталған ұғымды заңсыз немесе тек көлеңкелі қызметпен тікелей теңестіруге болмайды.

Бақыланбайтын экономикаға стандартты статистикалық бақылау арқылы толық қамту мүмкін емес экономикалық қызмет түрлері кіреді. Олардың көлемі арнайы әдістермен бағаланып, жалпы ішкі өнімді есептеу кезінде ескеріледі.

Экономиканың негізгі бөлігі бірнеше өңірге шоғырланған

Елдің ЖІӨ құрылымындағы бақыланбайтын экономиканың ең жоғары үлесі Алматыға – 3,78%, Астанаға – 2,52% және Түркістан облысына – 0,95% тиесілі.

Ең төмен көрсеткіштер Ұлытау облысында – 0,10%, Абай облысында – 0,30% және Солтүстік Қазақстан облысында – 0,35% тіркелді.

Алайда Алматы мен Астананың жоғары көрсеткіштерін автоматты түрде бейресми қызметтің жоғары деңгейімен байланыстыруға болмайды. Бұл қалалар елдегі ең ірі экономикалық орталықтар болып саналады. Қазақстанның ЖІӨ-дегі Алматының үлесі 22,7%, ал Астананың үлесі 12,3%. Екі қала бірге ұлттық экономиканың шамамен 35%-ын қалыптастырады.

Оған Атырау облысының 10,4% үлесін қоссақ, үш өңір Қазақстан экономикасының 45,4%-ын құрайды.

Өңірлер арасындағы айырмашылық әлі де үлкен

Айырмашылық жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім көлемінен де байқалады. 2025 жылы Қазақстан бойынша орташа көрсеткіш 7,827 млн теңгені құрады.

Бірінші орында Атырау облысы — бір адамға 23,332 млн теңге. Одан кейін Алматы — 15,601 млн теңге, Ұлытау облысы — 13,832 млн теңге, Астана — 12,370 млн теңге және Қарағанды облысы — 9,153 млн теңге.

Ең жоғары және ең төмен көрсеткіштер арасындағы айырмашылық шамамен 9,3 есеге жетеді. Бұл экономиканың жоғары қарқынмен өсуі әзірге өңірлер арасындағы теңсіздікті айтарлықтай қысқартпағанын көрсетеді.

Түркістан облысы ең жылдам өссе де, жан басына шаққандағы ЖӨӨ бойынша соңғы орында

2025 жылы ЖӨӨ өсімінің ең жоғары қарқынын Түркістан облысы – 13% көрсетті. Екінші орында 11,6% көрсеткішімен Солтүстік Қазақстан облысы, үшінші орында 10,2% өсіммен Астана тұр.

Сонымен қатар Түркістан облысы жан басына шаққандағы ЖӨӨ бойынша соңғы, 20-орында орналасқан.

Бұл жағдай жоғары экономикалық динамика әрдайым өңірдің даму деңгейі жоғары екенін білдірмейтінін көрсетеді. Экономикалық базасы салыстырмалы түрде шағын өңірлер екі таңбалы өсім көрсете алады. Алайда артта қалушылықты қысқарту үшін мұндай қарқын ұзақ уақыт бойы сақталуы қажет.

ЖІӨ өсімінің жартысына жуығын үш өңір қамтамасыз етті

Экономикалық белсенділіктің шоғырлануы елдің жалпы өсімінің құрылымынан да байқалады.

2025 жылы Астананың ЖІӨ өсіміне қосқан үлесі 1,12 пайыздық тармақты, Алматының үлесі де 1,12 пайыздық тармақты құрады. Ал Атырау облысы тағы 0,96 пайыздық тармақ қосты.

Осы үш өңірдің жиынтық үлесі 3,2 пайыздық тармақты құрады. Қазақстан экономикасының жалпы өсімі 6,5% болғанын ескерсек, елдегі экономикалық өсімнің шамамен 49%-ы осы үш аумақтың үлесіне тиесілі.

Жалпы, Қазақстан экономикасы жоғары қарқынмен өсіп келеді. Дегенмен экономикалық саясат алдында екі маңызды міндет тұр: бақыланбайтын экономиканың үлесін азайту және өңірлер арасындағы алшақтықты қысқарту. Экономикалық өсім ірі орталықтардан тыс өңірлерге неғұрлым кең тараған сайын, оның әсері халық пен өңірлер деңгейінде де айқынырақ сезіледі.