2026 жылдың қаңтар–маусым айларында Қазақстанда бизнеске берілген жаңа несиелер көлемі бір жылда 20,7%-ға өсіп, ₸11,4 трлн болды. Бұл ретте кәсіпкерлер тарапынан берілген өтінімдер санының өсімі бар болғаны 1,2% құрады. ҚҚҚ талдау орталығы мұны корпоративтік несие нарығындағы сұраныстың сандық тұрғыдан емес, сапалық жағынан өзгеріп жатқанын көрсететін негізгі үрдіс деп бағалайды.

Сарапшылардың дерегінше, кәсіпкерліктің қарызға сұранысы соңғы бес жылда алғаш рет тұрақтану кезеңіне өтті. Ірі бизнестегі өтінімдер өсімі 21,2%-дан 8,7%-ға, шағын бизнесте 11,7%-дан 1,2%-ға дейін баяулаған. Ал орта бизнесте керісінше оң динамика қалыптасып, өтінімдер саны бір жыл бұрынғы 28,6%-дық төмендеуден кейін 4,1%-ға өсті.

Несиеге сұраныстың негізгі бөлігі бұрынғыдай айналым қаражатын толықтыруға бағытталған. Инвестициялық жобаларға деген сұранысты негізінен ірі қарыз алушылар қалыптастырып отыр.

Өтінімдер санының баяу өсуіне қарамастан, оларды нақты несиеге айналдыру көрсеткіші жақсарған. Орташа мақұлдау үлесі 41%-дан 44,1%-ға дейін артты. Ірі бизнесте бұл көрсеткіш 56,3%-дан 60,5%-ға, орта бизнесте 33,8%-дан 38%-ға, шағын бизнесте 32,8%-дан 33,6%-ға өсті.

Бұл ретте ірі және орта кәсіпорындар сұрататын қаржы көлемі де ұлғайған. Ірі бизнестегі өтінімнің орташа мөлшері ₸15,1 млрд-қа (+24,2%), орта бизнесте ₸915 млн-ға (+8,1%) жетті.

Орта бизнестің үлесі артты

Несие берудің өсімі барлық сегментте байқалды. Шағын бизнеске берілген қаржы 21,2%-ға өсіп, ₸4,6 трлн, орта бизнеске берілген несие 56,2%-ға артып, ₸1,9 трлн, ал ірі бизнеске берілген қаржы 10,5%-ға өсіп, ₸4,9 трлн болды.

Нәтижесінде жаңа несиелер құрылымында орта бизнестің үлесі 12,8%-дан 16,6%-ға дейін өсті. Ал ірі бизнестің үлесі 46,7%-дан 42,8%-ға төмендеді. Бұл корпоративтік қаржыландырудың бұрынғыдай тек ең ірі қарыз алушыларға шоғырланбай, басқа сегменттерге де таралып жатқанын көрсетеді.

Сонымен бірге несиелердің құны жоғары деңгейде қалып отыр. Бірінші жартыжылдықта бизнеске берілген жаңа қарыздардың орташа мөлшерлемесі шамамен 22% болды. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 21% деңгейінде болған.

Жартыжылдықтың соңына қарай мөлшерлемелердің төмендеуінің алғашқы белгілері байқалды. ҚҚҚ талдау орталығы бұл үрдіс базалық мөлшерлеменің ықтимал төмендеуі аясында екінші жартыжылдықта жалғасуы мүмкін екенін атап өтті.

Шағын бизнестің тәуекелі жоғарылады

Корпоративтік несие портфеліндегі мерзімі өткен берешек деңгейі жыл басындағы 2,4%-дан 3%-ға дейін өсті. Негізгі өзгеріс шағын бизнес сегментінде байқалды: проблемалық берешек үлесі 3,4%-дан 4,5%-ға көтерілді.

Сарапшылар мұны шағын кәсіпорындардың қаржыландыру құнына сезімталдығының жоғары болуымен және олардың қаржылық көрсеткіштерінің әлсіреуімен байланыстырады. 2026 жылдың бірінші тоқсанында шағын кәсіпорындардың сатудан түскен кірісі жылдық есеппен 12,3%-ға, ал жалпы пайдасы 12%-ға төмендеген.

Соған қарамастан, орта және ірі бизнестің несие портфелі салыстырмалы түрде тұрақты болып отыр.

ҚҚҚ бағалауынша, 2026 жылдың екінші жартысында корпоративтік несиелеу банктердің несие белсенділігінің негізгі драйверлерінің бірі болып қала береді. Нарыққа ірі бизнестің жобалық сұранысы, орта кәсіпорындардың рөлінің күшеюі, инфрақұрылымдық жобалардың жалғасуы және несие құнының біртіндеп төмендеуі қолдау көрсетуі мүмкін.

Алайда өтінімдер санының баяу өсуі мен шағын бизнестегі төлем тәртібінің нашарлауы нарықтың тек жаңа қарыз алушылар санын көбейту арқылы жеделдеу мүмкіндігін шектейді.

Дереккөз: ҚҚҚ талдау орталығы.