Қазақстан халқының жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы 2026 жылдың II тоқсанында айына 263 691 теңгені құрап, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,2%-ға өсті. Алайда инфляцияны ескергендегі нақты табыс өсімі небәрі 0,7% болды, деп хабарлайды Ұлттық статистика бюросы.

Бір жыл бұрын жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табыс айына 237 159 теңгені құраған. Осылайша, бір жыл ішінде көрсеткіш шамамен 26,5 мың теңгеге артқан. Дегенмен бағаның жоғары өсуі халықтың сатып алу қабілетіне түсетін оң әсерді айтарлықтай төмендетті.

Табыс деңгейі ең жоғары өңірлер

II тоқсанда жан басына шаққандағы ақшалай табыстың ең жоғары деңгейі Алматы қаласында — айына 427 584 теңге болды. Астанада бұл көрсеткіш 365 451 теңгені құрады.

Табысы жоғары өңірлер қатарында Ұлытау облысы — 313 488 теңге, Атырау облысы — 304 479 теңге және Шығыс Қазақстан облысы — 293 783 теңге бар.

Ең төмен көрсеткіш Түркістан облысында тіркелді — 152 711 теңге. Шымкентте жан басына шаққандағы табыс 169 512 теңге, Жамбыл облысында — 179 360 теңге, Жетісу облысында 180 101 теңге болды.

Осылайша, өңірлердегі ең жоғары және ең төмен жан басына шаққандағы табыс деңгейінің айырмашылығы шамамен 2,8 есеге жетеді.

Нақты табыс өсімі біркелкі емес

Нақты ақшалай табыс динамикасында да айтарлықтай айырмашылық байқалады.

Ең жоғары өсім Алматыда тіркелді — 4,7%. Шығыс Қазақстан облысында нақты табыс 3,3%-ға, Қостанай облысында 3,1%-ға артты.

Ал бірқатар өңірде нақты көрсеткіш керісінше төмендеді. Ең елеулі төмендеу Атырау облысында — 11,8%, Ұлытау облысында — 8,5%, Маңғыстау облысында — 6,4% болды.

Бұл атаулы табыстың өсуі халықтың өмір сүру деңгейіндегі өзгерісті толық көрсете бермейтінін аңғартады. Жекелеген өңірлерде ақшалай түсімдердің артуын бағаның өсуі толықтай дерлік жоққа шығарған.

Табыс құрылымында жалақы басым

Халықтың ақшалай табысының негізгі көзі — жалдамалы еңбек. Оның үлесі барлық ақшалай табыстың 74,2%-ын құрайды.

Өзін-өзі жұмыспен қамтудан түсетін табыстардың үлесі 10,3%, әлеуметтік трансферттердің үлесі де 10,3% болды. Қалған 5,2% өзге ақшалай табыстарға тиесілі.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, II тоқсандағы деректер алдын ала болып саналады және қосымша статистикалық ақпарат түскен сайын нақтылануы мүмкін.

Табыс өсімі және кредитке тәуелділік

Нақты табыстың баяу өсуі халықтың тұтынушылық мінез-құлқына әсер ететін маңызды фактор болып отыр. Баға өскен жағдайда азаматтар ағымдағы табыстың жетіспеушілігін қарыз қаражаты есебінен өтеуге мәжбүр болуы мүмкін. Бұл өз кезегінде үй шаруашылықтарының борыштық жүктемесін арттырады.

Бұған дейін Ұлттық банкте нақты табыстар жеткіліксіз өскен жағдайда кредиттеу азаматтардың бір бөлігі үшін іс жүзінде «физикалық өмір сүру тәсіліне» айналатынын атап өткен болатын. Бұл тұтынушылық кредиттеуді реттеумен қатар, халықтың нақты табысын арттыруға бағытталған шаралардың маңызын күшейтеді.

Үкімет пен Ұлттық банк бұған дейін халық табысының жыл сайын «инфляция + 2–3%» деңгейінде өсуін қамтамасыз ету жөніндегі бағдарды жариялаған. Бұл тәсіл табыстың тұтыну бағаларынан жылдамырақ өсуін және азаматтардың сатып алу қабілетінің нақты артуын көздейді.

II тоқсанның көрсеткіштері әзірге нақты өсімнің өте төмен екенін көрсетіп отыр. Атаулы табыс 11,2%-ға өскенімен, инфляцияны ескергенде халықтың сатып алу қабілеті небәрі 0,7%-ға артқан.

Осылайша, негізгі міндет — теңгемен есептегендегі табыстың екі таңбалы өсуін қамтамасыз ету ғана емес, халықтың нақты табысының тұрақты өсуіне жағдай жасау. Дәл осы көрсеткіш қазақстандықтардың қаржылық жағдайының қаншалықты өзгергенін нақтырақ көрсетеді.

Дереккөз: Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросы.