2026 жылдың қыркүйегінде теңге АҚШ долларына қатысты айтарлықтай нығайды. Halyk Finance талдауына сәйкес, ай қорытындысында доллар бағамы тамыздың соңындағы 461,57 теңгеден 440,49 теңгеге дейін төмендеді.

Бұл ретте валюта нарығындағы белсенділік те артты. Қыркүйекте KASE-дегі сауда-саттықтың жалпы көлемі $10,4 млрд болды. Тамызда бұл көрсеткіш $8,7 млрд-ты құраған еді. Күнделікті орташа сауда көлемі $415 млн-нан $474 млн-ға дейін өсті.

Жыл басынан бері теңге 12,9%-ға нығайды. Сарапшылар қыркүйектегі динамика Ұлттық банктің нарыққа шетел валютасын таза жеткізу көлемінің салыстырмалы түрде аз болуымен қатар қалыптасқанын атап өтті.

Ұлттық банктің валюта операциялары

Halyk Finance бағалауынша, қыркүйекте Ұлттық банктен түскен валютаның таза көлемі шамамен $46 млн болды. Тамызда бұл көрсеткіш $285 млн, ал шілдеде $616 млн болған.

Ұлттық қордан $200 млн көлемінде валюта сатылды. Бұл — қатарынан төртінші айда операция көлемі бұрын мәлімделген $200–300 млн диапазонының төменгі шегінде болғанын көрсетеді. Ұлттық қор валютасын сатудың жалпы сауда көлеміндегі үлесі шамамен 1,9%-ды немесе күніне $9,1 млн-ды құрады.

Сонымен қатар Ұлттық банк алтын сатып алу операцияларын айнадай көрсету тетігі аясында операциялар жүргізді. Қыркүйекте осы механизм бойынша шамамен 374 млрд теңге өтімділіктен шығарылды. Бұл айдағы орташа бағам бойынша шамамен $832 млн-ға тең.

Ал Ұлттық қор операцияларын $200–300 млн көлемінде айнадай көрсету тетігін қыркүйектен бастап іске қосу кейінге қалдырылды. Ұлттық банк мұндай шешімді валюта нарығындағы ұсыныстың артық болуымен түсіндірді. Операцияларды одан әрі жүргізу нарықтағы жағдайға байланысты анықталмақ.

Тағы бір ірі валюта ағыны Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының валюталық активтерін қолдауға байланысты болды. Қыркүйекте Ұлттық банк БЖЗҚ үшін $986 млн көлемінде шетел валютасын сатып алды. Бұл валюта нарығындағы жалпы сауда көлемінің шамамен 9,4%-ына тең. Тамызда аталған мақсатқа $721 млн жұмсалған.

Сарапшылардың бағалауынша, БЖЗҚ үшін қыркүйектегі валюта сатып алу көлемі 2024 жылдан бергі ең жоғары айлық көрсеткіш болды. Сәуір-қыркүйек аралығында бұл мақсатқа жалпы $3,6 млрд бағытталған.

KASE-дегі сауда көлемі бір жылда екі есеге өсті

Қыркүйекте KASE-дегі валюталық сауда айналымы бір жыл бұрынғы көрсеткіштен екі есе жоғары болды. 2025 жылдың қыркүйегінде бұл көлем $5,2 млрд болған.

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында валюталық сауда көлемі $70,4 млрд-қа жетті. Былтырғы сәйкес кезеңде көрсеткіш $43,4 млрд болған. Осылайша, жыл басынан бергі өсім $27 млрд-ты құрады.

Ал 2025 жылдың қыркүйегінде теңге керісінше 1,9%-ға әлсіреп, бір доллар үшін 549,07 теңгеге дейін төмендеген еді. Сол кезде Ұлттық қордан $500 млн көлемінде валюта сатылған.

Экспорттың өсуі валюта ұсынысына толық әсер етпеді

Теңгені қолдап тұрған факторлардың бірі — сыртқы сауданың оң динамикасы. Ұлттық банктің деректеріне сәйкес, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ағымдағы шот профициті $2,4 млрд болды. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш $3,6 млрд көлеміндегі тапшылықпен сипатталған.

Тауар экспорты 27,1%-ға, яғни $10,3 млрд-қа өсіп, $48,5 млрд-қа жетті. Сауда балансының профициті $7,7 млрд-тан $16,2 млрд-қа дейін ұлғайды. Экспорттың өсуіне Қазақстанның негізгі шикізат тауарларына әлемдік бағалардың жоғары болуы ықпал етті.

Алайда Halyk Finance сарапшылары экспорттық түсімнің артуы биржадағы доллар ұсынысының жалпы өсімін толық түсіндірмейтінін атап өтті. Мұнай саласындағы экспорттық түсімнің едәуір бөлігі шетелдік инвесторлардың қатысуымен жүзеге асырылатын ірі жобаларға тиесілі. Сондықтан оның барлығы ішкі валюта нарығына бірден түспейді.

Бұған қоса, бірінші жартыжылдықта тікелей шетелдік инвесторларға төленуге тиіс кірістер $10,2 млрд-тан $12,8 млрд-қа дейін өсті. Оның ішінде дивидендтер мен бөлінген пайда шамамен $10,4 млрд болды.

Бейрезиденттердің мемлекеттік бағалы қағаздарға қызығушылығы артты

Теңгенің нығаюына ықпал етуі мүмкін тағы бір фактор ретінде сарапшылар шетелдік инвесторлардың Қазақстан нарығына портфельдік капитал әкелуін атап отыр.

Орталық депозитарийдің мәліметінше, бейрезиденттердің иелігіндегі Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарының көлемі 2025 жылдың соңындағы 1,9 трлн теңгеден, яғни $3,9 млрд-тан, 2026 жылдың қыркүйек айының соңында 2,7 трлн теңгеге немесе шамамен $6 млрд-қа дейін өскен.

Тек қыркүйек айында бейрезиденттердің портфелі $158 млн-ға артты. Тамызда өсім $52 млн болған. Жыл басынан бері олардың мемлекеттік бағалы қағаздарға салған инвестициясы шамамен $2,3 млрд-қа ұлғайды.

Halyk Finance сарапшылары шетелдік инвесторлардың теңгедегі активтерге қызығушылығын жоғары пайыздық мөлшерлемелермен, нақты кірістіліктің оң болуымен және Қазақстанның тәуелсіз кредиттік тәуекелінің салыстырмалы түрде төмен деңгейімен байланыстырады.

4 қыркүйектегі төмендетуден кейін Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 16,25%-ды құрайды. Қыркүйектегі жылдық инфляция 9,3% болған жағдайда нақты мөлшерлеме шамамен 7%-ға бағаланады.

16 қыркүйекте АҚШ Федералдық резерв жүйесінің шешімінен кейін федералдық қорлар мөлшерлемесінің нысаналы диапазоны 3,75–4% деңгейінде қалыптасты. Осылайша, Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі мен АҚШ мөлшерлемесі арасындағы номиналды айырмашылық 12,25 пайыздық тармаққа жетті.

Сонымен қатар Ұлттық банк ақша-несие саясатын одан әрі жұмсарту мүмкіндігінің шектеулі екенін мәлімдеп, 2027 жылға арналған инфляция болжамын бұрынғы 5,5–7,5%-дан 6,5–8,5%-ға дейін көтерді.

Теңге бағамы жыл соңында қандай болады?

Қазақстанның халықаралық резервтерінің және Ұлттық қордың валюталық активтерінің едәуір көлемі де экономиканың сыртқы тұрақтылығын қолдайтын фактор болып отыр. Бұған қоса, 29 қыркүйекте Moody’s агенттігі Қазақстанның тәуелсіз кредиттік рейтингін Baa1 деңгейінде, болжамын «тұрақты» күйінде растады.

Сарапшылардың пікірінше, тұрақты резервтер, мемлекеттік борыштың төмен деңгейі және теңгедегі активтердің жоғары нақты кірістілігі Қазақстанның валюталық және елдік тәуекелдерін шетелдік инвесторлар үшін төмендетеді.

Halyk Finance Ұлттық банк жыл соңына дейін базалық мөлшерлемені одан әрі төмендетеді деп күтеді. Бұл шетелдік инвесторлардың теңгемен номинацияланған борыштық құралдарға қызығушылығын біршама әлсіретуі мүмкін.

Сонымен қатар жыл соңында шетел валютасына деген сұраныстың дәстүрлі түрде артуы да бағамға әсер етуі ықтимал. Ұлттық банк IV тоқсанда алтын сатып алуды айнадай көрсету аясындағы валюта сату көлемін қысқартатынын мәлімдеді.

Осы факторлардың жиынтығын ескере отырып, Halyk Finance сарапшылары 2026 жылдың соңына арналған консервативті бағам болжамын 1 доллар үшін 490 теңге деңгейінде сақтап отыр.

Сонымен бірге сарапшылар доллар ұсынысының жоғары көлемі ішкі нарықта сақталған жағдайда нақты бағам болжамнан да нығырақ болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.

Halyk Finance Аналитикалық орталығының материалдары негізінде. Авторлар: Гүлназ Табешова және Салтанат Игенбекова.