Қазақстанда жыл басынан бері жол-көлік оқиғаларының саны азайған. ҚР Ішкі істер министрлігінің деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар–тамыз айларында 21,4 мың ЖКО тіркелді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен шамамен 5%-ға төмен.

Осы кезеңде жол апаттарынан 1 230 адам қаза тапты. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 1 446 адам болған, яғни өлім-жітім 15%-ға азайған. Жарақат алғандар саны да 6%-ға төмендеді.

Көптеген өңірде оң динамика байқалды

Жол апаттарының саны 20 өңірдің 17-сінде азайған, ал қаза тапқандар саны 16 өңірде төмендеген.

ЖКО саны ең көп қысқарған өңірлер қатарында:

• Ұлытау облысы — 41,1%-ға;

• Абай облысы — 33,3%-ға;

• Маңғыстау облысы — 20,1%-ға.

Ал жол апаттарынан қаза тапқандар саны Шығыс Қазақстанда 37,8%-ға, Алматы облысында 31,1%-ға, Атырау облысында 27,1%-ға азайды.

Жол қауіпсіздігі цифрландырылып жатыр

Қауіпсіздікті арттыру бағыттарының бірі — жол қозғалысын бақылауға цифрлық технологияларды енгізу.

ІІМ көлікті қауіпті басқаратын немесе шаршаған жүргізушілерді, сондай-ақ іздеудегі автокөліктерді анықтауға мүмкіндік беретін «ТОР» цифрлық платформасын пайдаланады. Ал «Қорғау» мобильді қосымшасы іздеудегі көліктерді, жалған мемлекеттік нөмірлерді және жол ережесін өрескел немесе бірнеше рет бұзған жүргізушілерді анықтауға көмектеседі.

Жол ережесін бұзуды автоматты түрде тіркейтін кешендердің саны 28 мыңнан 32 мыңға дейін өсті.

Тасжолдарда орташа қозғалыс жылдамдығын бақылау қазір 12 учаскеде жүргізіледі. Жыл соңына дейін бұл жүйені тағы 16 учаскеге енгізу жоспарланған.

Сонымен қатар жолдарда 372 дрон және жасырын патрульге арналған 80 автокөлік қолданылады. Түнгі уақытта және қолайсыз ауа райында жолдағы қозғалысты бақылауға көмектесетін 56 лазерлік құрылғы жұмыс істеп тұр. Жыл соңына дейін тағы 48 құрылғы орнату көзделген.

«Ақылды жаяу жүргінші» жүйесі кеңейіп келеді

Жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігі үшін елде олардың жолдан өту ережесін бұзған жүргізушілерді анықтайтын 126 «ақылды жаяу жүргінші» кешені жұмыс істейді.

ІІМ мәліметінше, мұндай жүйелер орнатылған учаскелерде жаяу жүргіншілерді қағу фактілері тіркелмеген.

Қазір кешендер 20 өңірдің жетеуінде бар. Оның ішінде Астанада — 38, Алматыда — 34, Қарағанды облысында — 22, Қызылорда облысында — 19, Жамбыл облысында — 6, Алматы облысында — 4, Солтүстік Қазақстан облысында — 3 кешен жұмыс істейді.

Жол инфрақұрылымындағы мәселелер де шешілуде

Жол қауіпсіздігі тек жүргізушілердің тәртібіне емес, инфрақұрылымның жағдайына да байланысты.

ІІМ анықталған кемшіліктерді жою үшін 26,6 мың нұсқама берген. Қабылданған шаралардың нәтижесінде 1 мың шақырым қоршау, 500 бағдаршам, 11 мың жол белгісі және 259 реттелетін жаяу жүргіншілер өткелі орнатылды.

Сонымен қатар әлі де 3 мың шақырым қоршау, 500 бағдаршам, 38 мың жол белгісі, 700 реттелетін жаяу жүргіншілер өткелі және 15 мың шақырым жолға жарықтандыру қажет.

Республикалық маңызы бар жолдардың жағдайы да маңызды. ЖКО салдарынан қаза тапқандардың 45%-ы осы жолдарға тиесілі. Қауіпті бағыттардың қатарында Алматы–Ташкент, Алматы–Бішкек, Шымкент–Самара, Алматы–Көкпек–Көктал, Ақтөбе–Атырау және Алматы–Өскемен тасжолдары бар.

Мысалы, Қарағанды–Алматы автожолындағы жағдай жол сапасының маңызын көрсетеді. Инфрақұрылым жақсарғаннан кейін бұл бағытта қаза тапқандар саны 47%-ға азайған. ІІМ бағалауынша, Қазақстанға осындай деңгейге жеткізілген тағы шамамен 6 мың шақырым жол қажет.

Елді мекендерде де инфрақұрылым мәселелері бар. Мұнда 700 бағдаршам, 100 мың метр жаяу жүргіншілер қоршауы, 15 мың шақырым жолға жарықтандыру және 60 мың шақырым жолға тротуар қажет екені анықталған.

Мектеп маңындағы қауіпсіздікті арттыру үшін 258 жаяу жүргіншілер өткелі, 1 429 жасанды жол кедергісі, 4 854 жол белгісі және 1 897 жарықтандыру бағаны орнатылды. Оқушыларға жол қозғалысы ережелері бойынша практикалық сабақтар да өткізіліп жатыр.

Қазақстандағы көрсеткіштер халықаралық деңгейде

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Қазақстан бойынша салыстыруға болатын соңғы бағалауы 2023 жылы жарияланып, онда 2021 жылғы деректер пайдаланылған. ДДҰ Қазақстандағы жол-көлік оқиғаларынан болатын өлім-жітімді 100 мың адамға шаққанда 12,2 жағдай деп бағалаған.

Салыстырмалы деректері бар ЕАЭО және Орталық Азияның жеті мемлекеті арасында Қазақстан орташа көрсеткішке ие болды. Өлім-жітім деңгейі Беларусьте — 7,4, Өзбекстанда — 9,3, Ресейде — 10,6 болса, Қырғызстанда — 13,3, Арменияда — 13,6, Тәжікстанда — 13,9 жағдайды құрады.

Қазақстанның ұлттық статистикасы соңғы жылдары оң динамиканы көрсетіп отыр. 2025 жылы жол-көлік оқиғаларынан болатын өлім-жітім 100 мың адамға шаққанда 11,4 жағдайды құрады. Бұл 2020 жылғы пандемиялық кезеңді есептемегенде, соңғы он жылдағы ең төмен көрсеткіш.

Қауіпсіздік — ведомствоаралық міндет

Жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету бірнеше мемлекеттік органның бірлескен жұмысын талап етеді. Қысқы кезеңде бұл бағытта «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ, Көлік министрлігі, ІІМ, Төтенше жағдайлар министрлігі, Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, Экология және табиғи ресурстар министрлігі, «Қазгидромет» РМК және басқа да ұйымдар өзара іс-қимыл жасайды.

Жұмыстың негізгі қағидаты — қауіптің алдын ала ескертілуі. «Қазгидромет» қолайсыз ауа райы туралы алдын ала ақпарат береді. Қозғалысты шектеу туралы шешім күрделі жағдай басталғанға дейін шамамен 3–4 сағат бұрын қабылданады.

Шектеулер мен жол жағдайы туралы ақпарат жүргізушілерге 1403 байланыс орталығы, Yandex Maps, inDrive, 2GIS, БАҚ және ресми ақпараттық ресурстар арқылы жеткізіледі.

Осылайша, Қазақстандағы жол қауіпсіздігін арттыру жұмыстары бақылауды цифрландыруды, жол инфрақұрылымын жаңартуды, жүргізушілерді даярлауды және халықты дер кезінде ақпараттандыруды қамтиды. ЖКО мен жол апаттарынан қаза тапқандар санының төмендеуі қабылданып жатқан шаралардың аясындағы оң динамиканы көрсетеді.

Дереккөз: energyprom.kz