Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының (АФК) Аналитикалық орталығы 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларындағы банк секторының жағдайына шолу жариялады.

Кредит беру динамикасы

2026 жылдың тоғыз айында банктер экономика субъектілеріне 31,9 трлн теңге жаңа кредит берген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,1 трлн теңгеге немесе 7,1%-ға артық.

Жаңа кредиттер көлемінің бүкіл өсімі бизнеске берілген қарыздар есебінен қамтамасыз етілді. Бұл сегменттегі кредит беру 18%-ға артқан. Әсіресе орта бизнеске берілген кредиттер 37,8%-ға, шағын бизнеске берілген қарыздар 21%-ға өскен.

Ал халыққа берілген жаңа кредиттер 4,3%-ға азайды. Бұған тұтынушылық кредиттеудің 6,7%-ға қысқаруы әсер етті. Дегенмен ипотекалық қарыздар бойынша оң динамика сақталып, олардың көлемі 9,6%-ға ұлғайды.

Бизнеске берілген кредиттердің негізгі өсімі сауда, өнеркәсіп және құрылыс салаларына тиесілі. Аталған бағыттар бойынша кредит беру тиісінше 13,3%, 20,4% және 62,7%-ға артқан. Бұл үш сала бизнеске берілген жаңа қарыздардың жалпы өсімінің 83%-ын қамтамасыз етті.

Мұндай динамика экономикалық белсенділіктің көрсеткіштерімен де сәйкес келеді. 2026 жылдың тоғыз айында құрылыс саласындағы өндіріс көлемі 11,5%-ға, сауда 6,2%-ға, өңдеу өнеркәсібі 8,6%-ға өскен.

Сонымен қатар бизнеске берілген ұзақ мерзімді кредиттер қысқа мерзімді қарыздарға қарағанда жылдамырақ ұлғайған: тиісінше 20,4% және 16,7%. Бұл кәсіпкерлердің тек айналым қаражатын толықтыруға емес, ұзақ мерзімді қаржыландыруға да сұранысы артқанын көрсетеді.

Бөлшек кредиттеу сегментіндегі белсенділікке реттеушілік шектеулер, нақты табыстар өсімінің баяулауы аясындағы тұтынушылық сұраныстың әлсіреуі және банктердің тәуекелдерді бағалаудағы сақ саясаты әсер етіп отыр. Нәтижесінде жаңа кредиттердегі бизнес үлесі бір жыл бұрынғы 51%-дан 56,2%-ға дейін өскен.

Кредиттік портфель және активтердің сапасы

Жаңа кредиттер көлемінің өсуі банктердің жалпы кредиттік портфелінде біршама қалыпты көрініс тапты. Жыл басынан бері бизнеске берілген кредиттер 6,4%-ға, халыққа берілген қарыздар 7,6%-ға артқан.

Бизнес портфеліндегі негізгі өсім шағын және орта бизнеске тиесілі. Бұл сегменттегі кредиттер 16,2%-ға ұлғайған. Ал ірі бизнеске берілген қарыздар көлемі ірі төлемдер мен қайта жіктеуге байланысты 7,2%-ға қысқарған.

Банктер активтерінің сапасы әзірге тұрақты деңгейде қалып отыр. Қазан айының басында 90 күннен астам мерзімі өткен проблемалық кредиттердің (NPL 90+) үлесі 3,9%-ды құрады. Жыл басында бұл көрсеткіш 3,6% болған.

Сонымен қатар кредиттік тәуекел құны (COR) өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 78 базистік тармаққа төмен. Бұл банктердің кредиттік портфелі бойынша шығындар деңгейі бақылауда екенін көрсетеді.

Депозиттер және банк ресурстарының құны

Банктердің ресурс базасы кеңеюін жалғастырды. Жыл басынан бері халық салымдары 8,6%-ға, корпоративтік депозиттер 5%-ға өсті. Әсіресе үшінші тоқсанда бизнес қаражатының банктерге түсуі айтарлықтай жанданды.

Соған қарамастан пайыздық міндеттемелер үлесінің артуы ресурстар тарту құнын жоғары деңгейде ұстап отыр. Бұл нарықтық мөлшерлемелердің төмендеуінің банктердің қаржыландыру құнына әсерін баяулатады.

Ресурстар құнының активтер кірістілігіне қарағанда жылдамырақ өсуі жыл басынан бері таза пайыздық маржаның 48 базистік тармаққа — 6,30%-ға дейін, ал пайыздық спрэдтің 66 базистік тармаққа — 3,96%-ға дейін төмендеуіне әкелді.

Үшінші тоқсанның соңына қарай активтер кірістілігі мен қорландыру құны тұрақтанған. Егер бұл үрдіс сақталса, мөлшерлемелердің одан әрі төмендеуі маржаға түсетін қысымды біртіндеп азайтып, жаңа кредиттердің құнын төмендетуге мүмкіндік беруі мүмкін.

Банктердің қаржылық нәтижелері

Пайыздық маржаның қысқаруы мен кірістер өсімінің баяулауы банк секторының қаржылық нәтижесіне әсер етті. 2026 жылдың тоғыз айында банктердің таза пайдасы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,6%-ға төмендеп, 1,8 трлн теңгені құрады.

Соның салдарынан корпоративтік табыс салығы бойынша аударымдар да 6,5%-ға қысқарды.

Сонымен бірге банк секторының капиталы 7,5%-ға өсіп, 11,4 трлн теңгеге жетті. Бұл кредит беруді жалғастыруға және ықтимал тәуекелдерді жабуға жеткілікті қордың сақталғанын көрсетеді.

Банктердің қаржылық тұрақтылығы рейтингтік бағалаулардан да көрінеді. Жыл басынан бері қазақстандық банктердің рейтингі жеті жағдайда көтеріліп, тағы бес жағдайда рейтинг болжамы жақсарған. Бұдан бөлек, S&P агенттігі BICRA әдіснамасы бойынша Қазақстан банк секторының салалық тәуекел бағасын «7»-ден «6»-ға дейін жақсартты.

Қорытынды

2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында кредит беру белсенділігінің негізгі қозғаушы күшіне бизнес сегменті айналды. Жаңа кредиттердің жалпы көлемі 7,1%-ға өскенімен, бұл өсім толығымен корпоративтік кредиттеу есебінен қалыптасты. Негізгі сұраныс іскерлік белсенділігі жоғары салалардан түсіп, ұзақ мерзімді кредиттерге деген қажеттілік те артқан.

Сонымен қатар кредиттік портфельдердің өсу қарқыны бөлшек және бизнес сегменттерінде бір-біріне жақын: тиісінше 7,6% және 6,4%. Корпоративтік портфельдегі негізгі өсім ШОБ есебінен қамтамасыз етілсе, ірі бизнеске берілген кредиттер көлемі ірі төлемдерге байланысты қысқарған.

NPL 90+ көрсеткішінің 3,6%-дан 3,9%-ға дейін өсуі қалыпты деңгейде қалып отыр. Ал кредиттік тәуекел құнының өткен жылғыдан төмен болуы портфель сапасының бақылауда екенін аңғартады.

Кредит беруді одан әрі кеңейтудегі негізгі шектеу — ресурстардың құны. Заңды тұлғалардың депозиттері бойынша мөлшерлемелер базалық мөлшерлеменің өзгерісіне салыстырмалы түрде жылдам бейімделсе, жеке тұлғалардың салымдары бойынша мөлшерлемелер баяуырақ төмендейді. Соның салдарынан қорландыру құны қайта бағаланғанда кідіріс пайда болып, жыл бойы банктердің пайыздық маржасына қысым түсті.

Үшінші тоқсанның соңына қарай активтер кірістілігі мен қорландыру құны тұрақтанды. Егер бұл үрдіс жалғасса, маржаға түсетін қысым біртіндеп әлсіреп, банктерге табыстылығын айтарлықтай төмендетпей, жаңа кредиттердің құнын арзандатуға мүмкіндік туады.

Сонымен бірге сектор кредит беруді жалғастыру үшін жеткілікті капитал қорын сақтап отыр. Жыл басынан бері капитал 7,5%-ға өсіп, 11,4 трлн теңгеге жетті. Корпоративтік депозиттердің қалпына келуі де ресурс базасының теңгерімділігін арттыруда.

Алдағы кезеңде негізгі факторлардың бірі қорландыру құнының төмендеу жылдамдығы болмақ. Ол нарықтық мөлшерлемелердің өзгерісіне неғұрлым жылдам бейімделсе, банктердің пайыздық маржасын қалпына келтіруге де, экономика үшін кредиттерді арзандатуға да мүмкіндік соғұрлым артады.