Қазақстанда шағын бизнестің банк қаржыландыруына сұранысы 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында айтарлықтай өскен жоқ. Қаржы нарығы қауымдастығының (ҚҚҚ) Талдау орталығының мәліметінше, қаңтар-маусым аралығында шағын кәсіпкерлік субъектілерінен банктерге түскен өтінімдер саны жылдық мәнде небәрі 1,2%-ға өсіп, 1,8 млн-ға жетті.

Сонымен қатар тоқсандық динамика сұраныстың біртіндеп баяулағанын көрсетті. Өтінімдер саны бірінші тоқсанда 4,5%-ға, екінші тоқсанда тағы 0,8%-ға төмендеді. Сарапшылар мұны қаржыландыру құнының жоғары болуымен, салық заңнамасындағы өзгерістерге бейімделу қажеттілігімен және жекелеген мемлекеттік қолдау бағдарламаларының шарттарының өзгеруімен байланыстырады.

Несие беру көлемі өсті

Сұраныстың әлсіз динамикасына қарамастан, банктер шағын бизнеске ұсынылатын өнімдерді кеңейтуді жалғастырды. Несие лимиттері мен мерзімдері ұлғайып, өтінімдерді қарау жылдамдады, ал скорингтік модельдер жетілдірілді.

Нәтижесінде шағын бизнес өтінімдерінің мақұлдану үлесі 32,8%-дан 33,6%-ға дейін өсті. Жалпы бизнес сегментінде бұл көрсеткіш 41%-дан 44,1%-ға дейін артты.

Ең бастысы, жаңа қарыздардың көлемі айтарлықтай өсті. Бірінші жартыжылдықта шағын бизнеске берілген жаңа несиелер 21,2%-ға көбейіп, 4,6 трлн теңгеге жетті. Осылайша олардың корпоративтік кредиттеудегі үлесі 41% деңгейінде сақталды.

Бұл ретте қаржыландыру құны әлі де жоғары болып отыр. Қаңтар-маусым айларындағы орташа мөлшерлеме 24,5% болды, бұл бір жыл бұрынғы 24,3%-дан жоғары және жалпы бизнес бойынша орташа 22%-дық деңгейден көп.

Алайда жартыжылдық ішінде несие құны төмендеді: қаңтардағы 26,5%-дан маусымда 22,8%-ға дейін. Базалық мөлшерлеменің төмендеуі бұл үрдіске ықпал етіп, екінші жартыжылдықта несиеге сұранысты қолдауы мүмкін.

Шағын бизнес банк портфелінің ең ірі сегменті болып қалды

Шағын бизнеске берілген несиелердің жалпы көлемі жарты жылда 12,7%-ға өсіп, 9,1 трлн теңгеге жетті. Жылдық өсім 32,7%-ды құрады.

Нәтижесінде корпоративтік берешектегі шағын бизнестің үлесі жыл басындағы 43,7%-дан 46,8%-ға дейін артты. Осы көрсеткіш бойынша шағын бизнес корпоративтік кредиттеу нарығындағы ең ірі сегмент мәртебесін сақтап отыр.

Портфельдің өсуіне ұзақ мерзімді қаржыландырудың жоғары үлесі ықпал етуде. Шағын бизнеске берілген жаңа несиелердің 51%-ы бір жылдан ұзақ мерзімге тиесілі. Жалпы бизнес бойынша мұндай қарыздардың үлесі 36% шамасында.

Мұндай құрылым инвестициялық жобалар мен негізгі құралдарды қаржыландыруға бағытталған мемлекеттік бағдарламаларды пайдаланумен де байланысты болуы мүмкін.

Несие сұранысының көлемі өзгерді

Шағын бизнес тарапынан сұраныстың құрылымында да өзгеріс байқалады. Келіп түскен бір өтінімнің орташа сомасы 32,9 млн теңгеден 23,8 млн теңгеге дейін қысқарды.

Сонымен бірге несие портфелінде 10 млрд теңгеден асатын ірі қарыздардың үлесі төмендеп, салыстырмалы түрде шағын көлемдегі несиелердің салмағы артты.

Бұл жаңа несиелер көлемінің өсуі бизнес тарапынан ірі сомаларға сұраныстың артуымен емес, банктер ұсынатын қаржыландырудың қолжетімділігі мен параметрлерінің өзгеруімен көбірек байланысты екенін көрсетеді.

Мерзімі өткен берешек өсті

Несие портфелінің жылдам ұлғаюымен бірге проблемалық берешек үлесі де артты. Бірінші жартыжылдықта мерзімі өткен қарыздардың үлесі 3,4%-дан 4,5%-ға дейін өсті.

Соған қарамастан банктер жаңа қарыз алушыларды бағалауда сақтық танытып отыр. Бұған мақұлдау көрсеткіштерінің жалпы бизнес нарығымен салыстырғанда баяуырақ өсуі дәлел бола алады.

Сонымен қатар әлеуетті қарыз алушылардың қаржылық жағдайында оң өзгеріс байқалды. Қаржылық жағдайы күрделі шағын бизнес субъектілерінің үлесі 38,9%-дан 33,8%-ға дейін төмендеді. Дегенмен бұл көрсеткіш орта және ірі бизнеске қарағанда әлі де жоғары.

ҚҚҚ талдау орталығының бағалауынша, 2026 жылдың екінші жартысында шағын бизнесті кредиттеудің негізгі факторлары қаржыландыру құны, мемлекеттік қолдау бағдарламаларының шарттары және жаңа несие сұранысының сапасы болады.

Жалпы алғанда, шағын бизнес корпоративтік кредиттеу жүйесіндегі маңызын сақтап отыр: ол жаңа берілген несиелердің 41%-ын және жиынтық бизнес-несие портфелінің 46,8%-ын қалыптастырады. Бұл ретте сегменттің одан әрі өсуі жаңа өтінімдер санына қарағанда, банктер нақты ұсынатын қаржыландыру көлемі мен оның шарттарына көбірек тәуелді бола түскен.