2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша Қазақстан Ұлттық қордан жылға бекітілген 2,77 трлн теңге көлеміндегі кепілдендірілген трансфертті толық алды. Сонымен қатар бюджет тапшылығын қаржыландыру негізінен мемлекеттік қарыздар есебінен жүзеге асырылып отыр. Бұл туралы ҚР Қаржы министрлігінің деректерінде айтылған.

Бюджет кірісі 16,52 трлн теңгеге жетті

Тоғыз айда республикалық бюджетке 16,52 трлн теңге түсті. Бұл жоспардың 100%-ына тең. Салыстыру үшін, тамыз айының қорытындысында кіріс көлемі 14,82 трлн теңгені құраған.

Түсімдердің негізгі бөлігін салықтар қамтамасыз етті. Олардың жалпы көлемі 12,97 трлн теңгеге жетті. Дегенмен жекелеген салық түрлері бойынша жоспардың орындалу деңгейі әртүрлі.

Атап айтқанда, қосылған құн салығынан (ҚҚС) 5,91 трлн теңге жиналды. Бұл жоспардың 89,6%-ын құрайды. Бір ай бұрын көрсеткіш 91,8% болған.

Корпоративтік табыс салығынан (КТС) бюджетке 3,57 трлн теңге түсті немесе жоспар 98,7%-ға орындалды.

Ал халықаралық сауда және сыртқы операциялар бойынша салық түсімдері жоспардан 12,2%-ға асып, 2,07 трлн теңгеге жетті.

Табиғи ресурстарды пайдаланудан түскен кіріс 1,32 трлн теңгені құрап, жоспар 170,4%-ға орындалды. Акциздерден 80,11 млрд теңге жиналды, бұл жоспардың 68,1%-ына тең.

Салықтық емес түсімдер 245,02 млрд теңгені құрады. Оның 191,98 млрд теңгесі мемлекеттік меншіктен алынған кірістерге тиесілі.

Ұлттық қордан бөлінетін жылдық трансферт толық игерілді

Тоғыз айда бюджетке түскен трансферттердің жалпы көлемі 3,3 трлн теңгеге жетіп, жоспар 100,8%-ға орындалды.

Оның ішінде 2,77 трлн теңге Ұлттық қордан бөлінген кепілдендірілген трансфертке тиесілі. Осылайша, қазан айының басына қарай 2026 жылға қарастырылған қаражаттың толық көлемі республикалық бюджетке аударылды.

Бұдан бөлек, өңірлік бюджеттерден 534,35 млрд теңге түсті. Оның ішінде Алматы бюджетінен 361,86 млрд теңге, Астанадан 83,3 млрд теңге және Атырау облысынан 61,83 млрд теңге аударылған.

Бюджет шығыстары 18,7 трлн теңгеден асты

Қаңтар-қыркүйек айларында республикалық бюджет шығыстары 18,74 трлн теңгеге жетті. Жоспардың орындалу деңгейі 99,6%-ды құрады.

Ең көп қаражат әлеуметтік қамсыздандыру саласына бағытталды. Бұл мақсатқа 5,04 трлн теңге жұмсалды.

Денсаулық сақтау саласына 1,36 трлн теңге бөлінді. Оның ішінде 1,2 трлн теңге Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына трансферт ретінде аударылды. Білім беру саласына 571,57 млрд теңге бағытталды.

Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуге, қауіпсіздік, сот және құқық қорғау қызметіне 1,03 трлн теңге жұмсалды. Ал қорғаныс саласының шығыстары 1,01 трлн теңгені құрады.

Тоғыз айда берілген бюджеттік кредиттердің көлемі 600,5 млрд теңгеге жетті. Жылдық жоспар 1,1 трлн теңге деңгейінде белгіленген.

Сонымен қатар қаржы активтерімен жасалған операциялар бойынша сальдо 250,7 млрд теңгені құрады. Қаражаттың едәуір бөлігі «Бәйтерек» холдингі арқылы өнеркәсіп, инфрақұрылым және экспортты қолдауға бағытталған.

Атап айтқанда, Қазақстанның Даму банкі мен Өнеркәсіпті дамыту қоры арқылы өңдеу өнеркәсібі және көлік инфрақұрылымы жобаларын қаржыландыруға 125,5 млрд теңге қарастырылған.

Тағы 50 млрд теңге Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі арқылы экспортқа бағдарланған жобаларды қолдауға бөлінді.

Бюджет тапшылығы 2,9 трлн теңгеге дейін өсті

Қыркүйек айының қорытындысында республикалық бюджет тапшылығы 2,9 трлн теңгеге жетті. Тамызда бұл көрсеткіш 2,8 трлн теңге болған.

Тапшылықты жабу үшін мемлекет қарыз қаражатын тартуды жалғастыруда. Тоғыз айда жаңа қарыздардың жалпы көлемі 6,71 трлн теңгені құрады.

Оның ішінде 5,56 трлн теңге ішкі мемлекеттік қарыздарға, ал 1,15 трлн теңге сыртқы қарыздарға тиесілі.

Сонымен бірге тартылған қаражаттың едәуір бөлігі бұрынғы борыштық міндеттемелерді өтеуге жұмсалып отыр.

Мәселен, қаңтар-қыркүйек айларында негізгі қарызды өтеуге 3,68 трлн теңге, ал мемлекеттік борышқа қызмет көрсетуге тағы 2,73 трлн теңге бағытталған.

Нәтижесінде мемлекеттік қарыз бойынша жалпы төлемдер 6,41 трлн теңгеге жетіп, жаңадан тартылған қарыз көлеміне жақындады.

Айта кетейік, мемлекеттік борышқа қызмет көрсету шығыстары жылдық жоспардың шамамен 79%-ына жетті. Бұл сома Ұлттық қордан бөлінген кепілдендірілген трансферттің толық көлемімен шамалас.

Осылайша, кірістер жоспары орындалғанына қарамастан, республикалық бюджетке түсетін борыштық жүктеме әлі де жоғары деңгейде қалып отыр.

Ұлттық қордан бөлінетін жылдық трансферттің қазан айына дейін толық аударылуы және мемлекеттік қарыз көлемінің ұлғаюы ел қаржысының қосымша қаржыландыру көздеріне тәуелділігін көрсетеді.

Дереккөз: ҚР Қаржы министрлігі, The Tenge.