Өткен аптада Қазақстанның валюта, ақша және борыш нарықтарында бірқатар өзгеріс байқалды. Теңгенің нығаюына әлемдік нарықтарда доллардың әлсіреуі мен мұнай бағасының өсуі ықпал етті. Сонымен қатар базалық мөлшерлеменің төмендеуі ақша нарығындағы қысқа мерзімді қаржыландыру құнына әсер етіп, мемлекеттік бағалы қағаздарға сұранысты арттырды.

Апта қорытындысы бойынша теңге АҚШ долларына қатысты 0,24%-ға, яғни 1,1 теңгеге нығайды. Бұл ретте валюта саудасының көлемі 6%-ға өсті.

Ішкі нарықтағы негізгі оқиғалардың бірі базалық мөлшерлеменің 0,5 пайыздық тармаққа төмендеуі болды. Ақша-несие саясатының жұмсаруы туралы күтулер мемлекеттік бағалы қағаздардың орта мерзімді кірістілігінің төмендеуінен алдын ала байқалды. Инвесторлар реттеушінің шешіміне дейін жоғары кірістілікті бекітіп алуға ұмтылып, теңгемен номиналданған борыштық құралдарға сұранысты арттырды.

Сыртқы нарықта мұнай бағасының барреліне 110 доллардан жоғары көтерілуі және АҚШ долларының әлсіреуі теңгеге қолдау көрсетті. Алайда мұнай бағасының өсуі ішкі валюта ұсынысына бірден әсер етпейді. Экспорттық түсімнің елге түсуі және оны ұлттық валютаға айырбастау үшін белгілі бір уақыт қажет.

Соған қарамастан, мұнай бағасының өсуі нарық қатысушыларының күтулері арқылы теңге бағамына жылдамырақ әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ бұл жағдай шетелдік инвесторлардың теңгелік активтерге қызығушылығын арттырады.

АҚШ нарығындағы белгісіздік күшейіп, долларлық позициялар қысқарған жағдайда мұнай экспорттаушы елдердің активтері салыстырмалы түрде тартымды бола түседі. Қазақстан үшін қосымша артықшылықтардың бірі – мұнай экспортының негізгі бағыттары Ормуз бұғазына тікелей тәуелді емес. Бұл өңірдегі кеме қатынасының бұзылуынан туындайтын тәуекелдерді азайтып, теңгелік активтердің инвестициялық тартымдылығын қолдайды.

Форвардтық бағам қалай өзгерді?

Теңгенің спот-нарықтағы нығаюына байланысты USD/KZT жұбының есептік форвардтық қисығы төмен қарай жылжыды. Ең елеулі түзету бір жылға дейінгі мерзімдерде байқалды, ал ұзақ мерзімді кезеңдердегі өзгерістер шамалы болды.

Форвардтық қисыққа Қазақстанның бір жылдан үш жылға дейінгі мерзімге шығарылған мемлекеттік бағалы қағаздарының кірістілігі төмендеуі де әсер етті.

Сонымен бірге форвардтық бағамдар ағымдағы спот-бағамнан жоғары қалып, мерзім ұзарған сайын өсе түсті.

АҚШ долларының спот-бағамы 451,1 теңге болған кезде есептік форвардтық бағамдар мынадай болды:

• 1 айға: 455,2 теңге;

• 6 айға: 476,1 теңге;

• 1 жылға: 498,9 теңге.

Ағымдағы бағаммен салыстырғандағы форвардтық үстеме бір айлық мерзімде 0,9%, алты айда 5,5% және бір жылда 10,6% болды.

Форвардтық бағамдар нарықтағы кірістілік айырмашылықтары негізінде есептеледі және болашақтағы валюта бағамына қатысты нарықтық күтулерді бағалауға мүмкіндік береді. Дегенмен олар болашақ бағамның нақты болжамы емес, есептік бағдар ретінде қарастырылады.

Ақша нарығында мөлшерлемелер төмендеді

Базалық мөлшерлеменің төмендеуі РЕПО нарығындағы қысқа мерзімді қаржыландыру құнына да әсер етті.

Бір күндік РЕПО операциялары бойынша мөлшерлеме 0,05 пайыздық тармаққа төмендеді. Бұл ретте сауда көлемі 8,8%-ға артты. Алайда нарықта теңгелік өтімділікке сұраныстың айтарлықтай күшейгені байқалмады.

Екінші деңгейлі банктердің Ұлттық Банктегі қаражаты мен резервтерін қамтитын теңгелік позициясы кеңеюін жалғастырды. Бір аптада бұл көрсеткіш 3,8%-ға, бір айда 5,9%-ға өсіп, 12,5 трлн теңгеге жетті. Бұл сома экономикадағы теңгелік депозиттердің жалпы көлемінің шамамен 30%-ына тең.

Валюталық своптар нарығында да мөлшерлемелер төмендеді. Әсіресе апта соңында бір күндік операциялар бойынша мөлшерлеме 2,4 пайыздық тармаққа, ал екі күндік операциялар бойынша 2,3 пайыздық тармаққа азайды.

Бұл ретте валюталық своптар саудасының көлемі 38,8%-ға өсті. Алайда мұндай өсім негізінен алдыңғы аптаның жұмыс күндерінің аз болуымен байланысты күнтізбелік әсерден туындады. Сондықтан оны нарық қатысушыларының күнделікті белсенділігі дәл осындай қарқынмен артты деп түсіндіруге болмайды.

Жалпы, РЕПО және валюталық своптар мөлшерлемелерінің төмендеуі, сондай-ақ банктердің Ұлттық Банктегі қаражатының өсуі қысқа мерзімді теңгелік қаржыландыру шарттарының жұмсарғанын көрсетеді. Нарықта теңгелік өтімділіктің айқын тапшылығы байқалмайды.

Мемлекеттік облигацияларға сұраныс артты

Өткен аптада теңгемен номиналданған мемлекеттік бағалы қағаздардың кірістілік қисығы біртіндеп теңестіріле түсті. Қысқа және орта мерзімді облигациялардың кірістілігі төмендеп, ұзақ мерзімді бағалы қағаздардың көрсеткіштеріне жақындай түсті.

Бір жылдық мемлекеттік бағалы қағаздардың кірістілігі 0,04 пайыздық тармаққа, ал үш жылдық қағаздардікі 0,13 пайыздық тармаққа төмендеді. Ұзақ мерзімді сегментте айтарлықтай өзгеріс болған жоқ.

Геосаяси белгісіздік пен доллардың әлсіреуі жағдайында инвесторлар капитал орналастырудың балама бағыттарына, соның ішінде теңгелік мемлекеттік бағалы қағаздарға көбірек қызығушылық таныта бастады.

Бұған дейін кэрри-трейд стратегиясын ұстанатын инвесторлардың сұранысы негізінен үш-бес жылдық облигацияларға шоғырланса, қазір ең белсенді сегмент бір жылдан үш жылға дейінгі бағалы қағаздар болды.

Бұл облигациялар ұзақ мерзімді қағаздармен салыстырғанда пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруіне азырақ сезімтал бола отырып, салыстырмалы түрде жоғары кірістілікті бекітуге мүмкіндік береді.

Ұзақ мерзімді облигациялардың кірістілігі айтарлықтай өзгермегені инвесторлардың ұзақ мерзімді инфляция мен пайыздық мөлшерлемелерге қатысты белгісіздік үшін қосымша сыйақы талап етіп отырғанын көрсетеді. Бұл ұзақ мерзімді қағаздардың кірістілігін одан әрі төмендету мүмкіндігін шектейді.

Корпоративтік облигациялар нарығында кірістіліктің төмендеуі айқынырақ болды. Апта қорытындысы бойынша KASE_BMY корпоративтік облигациялар кірістілігінің индексі 0,30 пайыздық тармаққа төмендеді. Ал KZGB_Y мемлекеттік бағалы қағаздар кірістілігінің индексі 0,01 пайыздық тармаққа азайды.

Корпоративтік облигацияларға қызығушылықтың артуына олардың мемлекеттік бағалы қағаздармен салыстырғанда кредиттік тәуекел үшін қосымша кірістілік ұсынуы әсер етуі мүмкін.

Қазақстан мен АҚШ облигацияларының кірістілік айырмасы

Өткен аптада АҚШ қазынашылық облигацияларының кірістілігі төмендеп, Қазақстан мен АҚШ мемлекеттік бағалы қағаздарының кірістілік айырмасы бірқатар мерзімде ұлғайды.

Негізгі ерекшелік үш жылдық сегмент болды. Қазақстандық облигацияларға сұраныстың жоғары болуы олардың кірістілігінің едәуір төмендеуіне әкеліп, АҚШ-тың ұқсас мерзімді бағалы қағаздарымен арадағы айырманы қысқартты.

Қазақстанның бес және он жылдық мемлекеттік облигацияларының кірістілігі іс жүзінде өзгерген жоқ. Сондықтан бұл мерзімдердегі спредтің ұлғаюы негізінен АҚШ қазынашылық облигациялары кірістілігінің төмендеуіне байланысты болды.

Осылайша, бір ай бойы байқалған кірістілік айырмасының қысқару үрдісі үзіліп, АҚШ нарығындағы кірістіліктің төмендеуі Қазақстанның облигациялар нарығында барлық мерзім бойынша бірдей өзгеріс туғызбады.

Соған қарамастан, Қазақстан мен АҚШ арасындағы пайыздық мөлшерлемелердің елеулі оң айырмасы теңгелік борыштық құралдардың халықаралық инвесторлар үшін тартымдылығын сақтап отыр. Бұл әсіресе кэрри-трейд стратегиялары үшін маңызды.

Ішкі борыш нарығында кірістілік қисығының инверсиясы да азая түсті. Екі және бес жылдық, сондай-ақ екі және он жылдық мемлекеттік бағалы қағаздардың кірістілігі арасындағы айырмашылық қысқарды.

Бұған негізінен екі жылдық облигациялар кірістілігінің ұзақ мерзімді қағаздарға қарағанда көбірек төмендеуі әсер етті. Ал он жылдық облигациялар бойынша мөлшерлемелер салыстырмалы түрде тұрақты қалды.

Сыртқы нарықтағы жағдай

Өткен аптада АҚШ долларының индексі төмендеді. Бұған Федералдық резерв жүйесінің ақша-несие саясатын одан әрі қатаңдатуына қатысты күтулердің әлсіреуі әсер етті.

Реттеуші өкілдерінің пікірлері және АҚШ-тың он жылдық қазынашылық облигациялары кірістілігінің 5%-дан төмендеуі нарық қатысушыларының жақын арада базалық мөлшерлемені көтеру ықтималдығына қатысты болжамдарын қайта қарауына ықпал етті. Бұл доллар бағамына қысым түсірді.

Сонымен бірге АҚШ еңбек нарығындағы күшті көрсеткіштер мен еуроның әлсіздігі доллар индексінің одан әрі төмендеуін шектеді.

Негізгі әлемдік валюталар доллармен салыстырғанда әртүрлі бағытта өзгергенімен, олардың басым бөлігі АҚШ валютасының әлсіреуі аясында нығайды.

Ең айқын өсімді Ресей рублі көрсетті. Экспорттаушылар тарапынан шетел валютасының ұсынысы біртіндеп қалпына келе бастауы рубльге қолдау көрсетуде. Бұған мұнайдың қыркүйектегі жоғары бағамен сатылуынан түсетін экспорттық кірістің артуы және салық төлемдеріне дайындық аясында валютаны сату көлемінің өсуі ықпал етуі мүмкін.

Ал еуро бір аптада долларға қатысты 0,3%-ға әлсіреді. Еуропалық валютаға Франциядағы бюджеттік және саяси тәуекелдер, энергия тасымалдаушылар бағасының өсуі және іскерлік белсенділіктің баяулауы қысым көрсетті.

Мұнай бағасы 110 доллардан асты

Өткен аптада мұнай мен газды қоса есептегендегі Қазақстанның экспорттық бағалар индексі 0,09%-ға өсті. Бұл кезеңде мұнай бағасы барреліне 110 доллардан жоғары көтерілді.

Мұнай нарығына қолдау көрсеткен негізгі фактор Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленіс болды. Хуситтердің Сауд Арабиясындағы әуежайлар мен энергетикалық инфрақұрылымға шабуылдары әлемдегі ең ірі мұнай экспорттаушылардың бірі жеткізілімдерінің тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықты күшейтті.

Сонымен қатар Ормуз және Баб-эль-Мандеб бұғаздары арқылы өтетін кеме қатынасының бұзылу қаупі де нарықтағы күтулерге әсер етті. Бұл бағыттар Таяу Шығыс мұнайын тасымалдауда стратегиялық маңызға ие.

Ал мұнай мен газды есепке алмағанда, Қазақстанның экспорттық бағалар индексі 1,23%-ға төмендеді.

Бұған негізінен Лондон металл биржасының қоймаларындағы мыс қорының айтарлықтай өсуі аясында металл бағасының түзетілуі әсер етті.

Соған қарамастан, жұма күні мыс бағасының қайта қалпына келуі және Қытайдың физикалық нарығында металды жеткізудің тапшылығы апта қорытындысындағы төмендеуді шектеді.

Қазақстанның экспорттық бағалар индексін есептеу кезінде мұнай мен мұнай өнімдерінің үлесі 78%, газдың үлесі 6,1%, мыстың үлесі 5,6%, уранның үлесі 4,2%, бидайдың үлесі 2,2%, мырыштың үлесі 1,5%, күмістің үлесі 1,3% және алюминийдің үлесі 1,1% деңгейінде алынады.

Мұнайды есепке алмайтын индексте мыс 35%, уран 26%, бидай 14%, мырыш 9%, күміс 8% және алюминий 7% үлеске ие.

Тауарлардың салмақтық үлестері Қазақстан экспортының ұзақ мерзімді кезеңдегі орташа құрылымына негізделген. Екі индекстің де базалық кезеңі ретінде 2018 жылдың соңы алынған.

Нарық үшін бұл нені білдіреді?

Өткен аптаның қорытындысы теңгенің нығаюы, ақша нарығындағы мөлшерлемелердің төмендеуі және мемлекеттік бағалы қағаздарға қызығушылықтың артуымен сипатталды.

Мұнай бағасының жоғарылауы мен доллардың әлсіреуі теңгеге сыртқы қолдау көрсетіп отыр. Ішкі нарықта базалық мөлшерлеменің төмендеуі қысқа мерзімді қаржыландыру шарттарын жұмсартып, мемлекеттік облигациялардың кірістілік қисығына әсер етті.

Дегенмен теңге бағамының алдағы қозғалысы мұнай бағасының динамикасына, экспорттық валюталық түсімнің елге түсуіне, әлемдік қаржы нарықтарындағы жағдайға және ішкі ақша-несие саясатына байланысты болады.

Дереккөз: THE TENGE