Қазақстан Ұлттық банкі 2026 жылғы 23 қазанда базалық мөлшерлемені жылдық 15,75%-ға дейін төмендету туралы шешім қабылдады. Пайыздық дәліз ±1 пайыздық тармақ деңгейінде белгіленді. Бұл шешімге инфляцияның тұрақты түрде баяулауы және халықтың инфляциялық күтулерінің төмендеуі негіз болды.

Реттеушінің мәліметінше, Қазақстанда жылдық инфляция қатарынан он екі ай бойы төмендеп келеді. Қыркүйекте бұл көрсеткіш 9,3%-ды құрады. Баға өсімінің баяулауына біршама қатаң ақша-кредит саясаты мен ұлттық валюта бағамының нығаюы ықпал етті.

Қазақстанда бағалар қалай өзгерді?

Қыркүйекте азық-түлік инфляциясы алдыңғы 9,5%-дан 8,5%-ға дейін төмендеді. Бұған жемістер мен көкөністердің арзандауы, сондай-ақ ет өнімдері бағасының өсу қарқынының баяулауы әсер етті.

Азық-түлікке жатпайтын тауарлар инфляциясы 11,4%-дан 11%-ға дейін төмендеді. Бұл жанар-жағармай бағасының жылдық өсу қарқынының бәсеңдеуімен байланысты.

Ал қызмет көрсету саласындағы инфляция 8,9% деңгейінде сақталды. Әсіресе бағасы мемлекет тарапынан реттелмейтін қызметтер сегментінде инфляциялық қысым жоғары болып отыр.

Қыркүйекте айлық инфляция 0,6%-ды құрап, тамыздағы деңгейден өзгерген жоқ. Маусымдық факторларды ескергендегі көрсеткіш 0,9%-дан 0,7%-ға дейін төмендеді. Базалық инфляцияның маусымдық түзетілген медианалық бағасы да 0,7% деңгейінде сақталды. Бұл экономикада баға қысымының әлі де бар екенін көрсетеді.

Инфляциялық күтулер төмендеп келеді

Халықтың алдағы 12 айдағы баға өсіміне қатысты инфляциялық күтулері қыркүйекте 11,8%-ға дейін төмендеді. Тамызда бұл көрсеткіш 12,1% болған.

Қаржы нарығының кәсіби қатысушылары да болжамдарын жақсартты. Олардың 2026 жылдың соңына арналған инфляция болжамы 10%-дан 9,5%-ға, ал 2027 жылға арналған болжамы 8,5%-дан 8,3%-ға дейін төмендетілді.

Сонымен қатар Ұлттық банк сыртқы инфляциялық тәуекелдердің сақталып отырғанын атап өтті. Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленіс әлемдік нарықта энергия ресурстары бағасының жоғары деңгейде қалуына әсер етуде.

Азық-түліктің әлемдік нарықта қымбаттауы да қосымша қысым туғызуда. Қыркүйекте БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) азық-түлік бағалары индексі 136 пунктке жетті. Бұл бір айда 1,5%-ға, ал жылдық мәнде 5,8%-ға жоғары. Өсім негізінен астық, қант және өсімдік майлары бағасының қымбаттауымен байланысты.

Жағдайға жетекші орталық банктердің ақша-кредит саясатын қатаңдатуы да ықпал етуде. Қыркүйекте Еуропалық орталық банк пайыздық мөлшерлемелерді биыл екінші рет көтерді. АҚШ Федералдық резерв жүйесі 2023 жылдан бері алғаш рет мөлшерлемені арттырды. Ал Ресей банкі инфляциялық қысымның күшеюіне байланысты негізгі мөлшерлемені төмендету циклін уақытша тоқтатты.

Қазақстан экономикасы 4,2%-ға өсті

Пайыздық мөлшерлемелердің жоғары деңгейіне қарамастан, елдегі экономикалық белсенділік тұрақты сақталып отыр.

Жедел деректер бойынша, 2026 жылғы қаңтар–қыркүйек айларында Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 4,2%-ға өсті. Негізгі өсім шикізаттық емес салалардың, соның ішінде құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік секторының есебінен қамтамасыз етілді.

Негізгі капиталға салынған инвестициялар 7%-ға артты. Ал бюджет қаражатын есептемегенде, шикізаттық емес секторға бағытталған инвестициялар 25%-ға ұлғайды.

Тұтыну өсімінің қарқыны өткен жылмен салыстырғанда біршама баяулады. Бұған тұтынушылық кредиттеу өсімінің қалыпты деңгейге түсуі де әсер етті. Дегенмен бюджеттік ынталандыру мен жоғары инвестициялық белсенділік ішкі сұранысты қолдауды жалғастырып отыр.

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені тағы төмендете ме?

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төмендетуге инфляцияның тұрақты баяулауы мен инфляциялық күтулердің жақсаруы мүмкіндік бергенін атап өтті.

Соған қарамастан, ақша-кредит шарттары біршама қатаң күйінде сақталады. Мұндай саясат баға өсімін одан әрі тежеу және 2028 жылға қарай инфляцияны 5% нысаналы деңгейіне жеткізу үшін қажет.

Реттеушінің ескертуінше, 2026 жылдың соңына қарай жылдық инфляция қайтадан аздап жеделдеуі мүмкін. Бұған өткен жылғы төмен салыстыру базасының әсері себеп болуы ықтимал.

Атап айтқанда, 2025 жылдың қазанынан 2026 жылдың наурыз айының соңына дейін коммуналдық қызмет тарифтерін көтеруге мораторий қолданылды. Соның нәтижесінде 2025 жылдың төртінші тоқсанында коммуналдық тарифтер 14%-ға төмендеген.

Ұлттық банк негізгі тәуекелдер қатарында бюджеттік ынталандыруды, жоғары инфляциялық күтулерді, жанармай мен реттелетін қызметтер бағасының ықтимал өсуін, сондай-ақ сыртқы экономикалық факторларды атап өтті.

Қалыптасқан жағдайда 2026 жылдың соңына дейін базалық мөлшерлеменің қайта өзгеру ықтималдығы төмен деп бағаланып отыр. Ақша-кредит саясатын одан әрі жұмсарту инфляцияның тұрақты баяулауына және баға қысымының төмендеуіне байланысты болады.