Бізге жазылыңыз:

Қазақстанда салық түсімдері 18,5%-ға өсті – ҚҚҚ

Қазақстанда салық түсімдері 18,5%-ға өсті – ҚҚҚ

Қазақстанның бюджет жүйесі мұнай жинақтарына тәуелділігін біртіндеп азайтып, ішкі салық түсімдері мен нарықтық қаржыландыру көздеріне көбірек сүйене бастады. Мұндай қорытындыны Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының (ҚҚҚ) бюджет балансына арналған шолуында сарапшылар жасады.

2026 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша мемлекеттік қаржының жағдайы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда біршама теңгерімді болды. Бюджеттің меншікті кірістері шығыстарға қарағанда жылдам өсіп, Ұлттық қордан берілетін трансферттер көлемі едәуір қысқарды. Ал бюджет тапшылығы 2,9 трлн теңгеден 2,4 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұл 2026 жылға болжанған ЖІӨ-нің шамамен 1,3%-ына тең және салыстырмалы түрде қалыпты көрсеткіш саналады.

Кірістердің өсуіне ықпал еткен факторлардың бірі – салық базасының кеңеюі. Бірінші жартыжылдықта бұрын тіркелмеген шамамен 546 мың жеке тұлғаның қызметі заңдастырылды. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды қоса алғанда, кәсіпкерлік субъектілерінің саны 499 мыңнан астамға өсіп, 2,9 млн-ға жетті. ҚҚС төлеушілер саны 158,2 мыңды құрады.

Осылайша, салық түсімдерінің бір бөлігі бұрын есепке алынбаған экономикалық қызметті ресми айналымға тарту есебінен қамтамасыз етілді. Бұл ұзақ мерзімді перспективада бюджет кірістерінің тұрақтылығын арттыруы мүмкін.

Сонымен қатар бюджет көрсеткіштерінің жақсаруы біркелкі емес. Кірістердің негізгі өсімі республикалық бюджет есебінен қамтамасыз етілсе, жергілікті бюджеттер мен Ұлттық қорға түсетін түсімдердің өсімі шектеулі күйінде қалып отыр. Қазіргі бюджет тапшылығын қысқарту үдерісі негізінен мұнайға қатысы жоқ салық базасын кеңейтуге және салықтық әкімшілендіруді жетілдіруге сүйенеді. Ал өңірлік және шикізаттық кіріс көздері әзірге осындай өсімді көрсетпейді.

ҚҚҚ сарапшылары салық мөлшерлемелерін көтеру мен әкімшілендіруді күшейтудің әсері уақыт өте келе салыстыру базасының ұлғаюына байланысты бәсеңдеуі мүмкін екенін атап өтеді. Сондықтан кірістердің қазіргі өсу қарқынын сақтау үшін экономикалық белсенділікті одан әрі арттыру қажет.

Мемлекеттік шығыстардың құрылымы да өзгеріп келеді. Олардың жалпы өсімі баяулағанымен, бюджеттегі ағымдағы міндеттемелер мен қаржылық операциялардың үлесі артуда. Сонымен бірге күрделі шығындар 9,9%-ға қысқарды. Ал бюджеттік кредит беру мен қаржы активтеріне салынатын инвестициялар көлемі өсіп келеді. Бұл экономиканы мемлекеттік қолдаудың бір бөлігі тікелей күрделі шығындардан тыс бағыттарға ауысып жатқанын көрсетеді.

Бюджет тұрақтылығына қатысты тағы бір маңызды тәуекел – мемлекеттік борышқа қызмет көрсету құнының өсуі. Мемлекеттік борыш шамамен 40,9 трлн теңгені немесе болжамды ЖІӨ-нің 22%-ын құрайды. Абсолюттік көлемі әзірге салыстырмалы түрде қалыпты деңгейде.

Алайда бірінші жартыжылдықта борышқа қызмет көрсету шығындары 2,1 трлн теңгеге жетті. Олардың бюджет шығыстарындағы үлесі бір жыл бұрынғы 9,6%-дан 11%-ға дейін өсті. ҚҚҚ бағалауынша, мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша кірістілік жоғары деңгейде сақталса, борыш көлемі қалыпты өссе де, оған қызмет көрсетуге түсетін жүктеме арта түсуі мүмкін.

Толығырақ: ҚҚҚ-ның бюджет балансына арналған шолуы.

Ұқсас материалдар